Tranh chấp phát sinh ngay sau công chứng xử lý ra sao?
Trong thực tiễn giao dịch dân sự, không ít trường hợp tranh chấp phát sinh ngay sau thời điểm công chứng hợp đồng, khiến các bên đặt câu hỏi về giá trị pháp lý của văn bản công chứng và trách nhiệm của công chứng viên. Việc tranh chấp xảy ra sát thời điểm công chứng thường làm dấy lên nghi ngờ về tính tự nguyện, tính hợp pháp hoặc điều kiện có hiệu lực của hợp đồng. Do đó, phân tích công chứng hợp đồng trong bối cảnh tranh chấp phát sinh ngay sau thời điểm công chứng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định hiệu lực giao dịch và ranh giới trách nhiệm pháp lý. Bài viết dưới đây tiếp cận vấn đề từ góc độ pháp luật dân sự và pháp luật công chứng.
1. Thời điểm công chứng và giá trị pháp lý của hợp đồng
Theo Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015: “Hợp đồng có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”.
Đối với hợp đồng bắt buộc công chứng, thời điểm giao kết thường gắn liền với thời điểm công chứng. Điều 2 Luật Công chứng 2014 quy định: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Như vậy, về nguyên tắc, hợp đồng đã được công chứng hợp lệ thì phát sinh hiệu lực pháp lý, không phụ thuộc vào việc tranh chấp phát sinh sớm hay muộn sau đó.
2. Tranh chấp phát sinh ngay sau công chứng có làm hợp đồng vô hiệu không?
2.1. Nguyên tắc không đương nhiên vô hiệu
Pháp luật không coi việc phát sinh tranh chấp ngay sau thời điểm công chứng là căn cứ đương nhiên để tuyên hợp đồng vô hiệu. Hợp đồng chỉ bị tuyên vô hiệu khi rơi vào các trường hợp quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.
Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 quy định điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, trong đó bao gồm: “Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp; chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện; mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật”.
Do đó, tranh chấp phát sinh sớm chỉ là dấu hiệu cần xem xét, không phải căn cứ kết luận hợp đồng vô hiệu.
2.2. Các căn cứ thường được viện dẫn khi tranh chấp xảy ra sớm
Trong thực tiễn, các bên thường yêu cầu Tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu với các lý do như:
Nhầm lẫn, bị lừa dối hoặc bị ép buộc khi ký kết
Một bên không đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm công chứng
Tài sản giao dịch đang có tranh chấp, bị ngăn chặn nhưng chưa được phát hiện
Nội dung hợp đồng vi phạm điều cấm của pháp luật
Việc xem xét hiệu lực hợp đồng phụ thuộc vào tình trạng pháp lý tại thời điểm công chứng, không phải thời điểm phát sinh tranh chấp.
3. Vai trò của công chứng viên khi tranh chấp phát sinh ngay sau công chứng
3.1. Giới hạn trách nhiệm của công chứng viên
Theo Điều 7 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch và bảo đảm ý chí tự nguyện của các bên”.
4. Giá trị của hồ sơ công chứng lưu trữ trong giải quyết tranh chấp
Theo Điều 61 Luật Công chứng 2014: “Hồ sơ công chứng phải được lưu trữ đầy đủ, chính xác, bảo đảm giá trị sử dụng lâu dài”.
Hồ sơ công chứng có vai trò đặc biệt quan trọng khi tranh chấp phát sinh ngay sau thời điểm công chứng, bởi đây là căn cứ để:
Xác định tình trạng pháp lý của giao dịch tại thời điểm công chứng
Làm rõ công chứng viên đã thực hiện đúng nghĩa vụ hay chưa
Bảo vệ quyền lợi của các bên và của tổ chức hành nghề công chứng
Hồ sơ lưu trữ đầy đủ thường là yếu tố then chốt giúp bác bỏ các cáo buộc thiếu căn cứ.
5. Hậu quả pháp lý nếu hợp đồng bị tuyên vô hiệu sau công chứng
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập”.
Khi hợp đồng công chứng bị tuyên vô hiệu, các bên phải:
Hoàn trả cho nhau những gì đã nhận
Bồi thường thiệt hại nếu có lỗi
Giải quyết hậu quả pháp lý phát sinh liên quan đến người thứ ba
Trách nhiệm của công chứng viên chỉ phát sinh nếu chứng minh được lỗi trong quá trình hành nghề.
>>> Xem thêm: Người nước ngoài có được đứng tên khi làm công chứng thừa kế ở Việt Nam không?
6. Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng hợp lệ. Ngay sau khi công chứng, bên bán khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do bị ép buộc. Qua xem xét hồ sơ công chứng lưu trữ, Tòa án xác định công chứng viên đã kiểm tra đầy đủ năng lực hành vi, ghi nhận ý chí tự nguyện, không có dấu hiệu cưỡng ép tại thời điểm công chứng, nên bác yêu cầu tuyên vô hiệu hợp đồng.
Tranh chấp phát sinh ngay sau thời điểm công chứng không làm mất đi giá trị pháp lý của hợp đồng đã được công chứng hợp lệ. Việc xác định hiệu lực giao dịch phải căn cứ vào tình trạng pháp lý và ý chí của các bên tại thời điểm công chứng, đồng thời dựa trên hồ sơ công chứng lưu trữ. Đối với công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng, việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình nghiệp vụ là yếu tố cốt lõi để bảo đảm an toàn pháp lý và hạn chế rủi ro trách nhiệm phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
