Công chứng và đăng ký giao dịch: Thời điểm nào quan trọng hơn?
Trong các giao dịch vay, thế chấp, cầm cố tài sản, thời điểm công chứng và thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm thường bị nhầm lẫn hoặc bị hiểu là trùng nhau về giá trị pháp lý. Trên thực tế, đây là hai mốc thời gian hoàn toàn khác nhau, gắn với những hệ quả pháp lý riêng biệt. Việc không phân biệt rõ hai thời điểm này có thể dẫn đến tranh chấp về hiệu lực hợp đồng, thứ tự ưu tiên thanh toán và trách nhiệm pháp lý của các bên. Do đó, phân tích sự khác nhau giữa thời điểm công chứng và thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thực tiễn giao dịch dân sự và tín dụng.
1. Thời điểm công chứng và giá trị pháp lý của hợp đồng
1.1. Khái niệm thời điểm công chứng
Thời điểm công chứng là thời điểm công chứng viên ký và đóng dấu vào hợp đồng, giao dịch theo yêu cầu của các bên.
Theo Điều 2 Luật Công chứng 2014: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng”.
Từ thời điểm này, hợp đồng được xác nhận về mặt hình thức, nội dung và ý chí tự nguyện của các bên.
1.2. Ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng
Thời điểm công chứng có ý nghĩa trong việc:
Xác lập giá trị pháp lý của văn bản công chứng
Làm căn cứ chứng minh giao dịch được xác lập hợp pháp
Xác định trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên
Là mốc thời gian quan trọng khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án
Tuy nhiên, thời điểm công chứng không đương nhiên làm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba.
2. Thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm theo pháp luật
2.1. Khái niệm đăng ký giao dịch bảo đảm
Đăng ký giao dịch bảo đảm là việc ghi nhận giao dịch bảo đảm tại cơ quan đăng ký có thẩm quyền nhằm công khai hóa tình trạng pháp lý của tài sản bảo đảm.
Theo Điều 297 Bộ luật Dân sự 2015: “Việc đăng ký biện pháp bảo đảm có hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký”.
Như vậy, đăng ký không phải là điều kiện bắt buộc để giao dịch bảo đảm có hiệu lực giữa các bên, nhưng là điều kiện để bảo vệ quyền của bên nhận bảo đảm trước người thứ ba.
2.2. Ý nghĩa pháp lý của thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm
Thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm có vai trò:
Xác lập hiệu lực đối kháng với người thứ ba
Xác định thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản
Ngăn chặn việc một tài sản bị dùng để bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ trái pháp luật
Là căn cứ xử lý khi tài sản bị kê biên, thi hành án
3. Sự khác nhau giữa thời điểm công chứng và thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm
3.1. Khác nhau về bản chất pháp lý
Thời điểm công chứng gắn với hình thức và hiệu lực của hợp đồng, trong khi thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm gắn với hiệu lực đối kháng và công khai hóa quyền bảo đảm.
Đăng ký bảo đảm quyền ưu tiên và bảo vệ quyền lợi trước người thứ ba
3.2. Khác nhau về hệ quả pháp lý
Một giao dịch bảo đảm có thể:
Được công chứng nhưng chưa đăng ký → có hiệu lực giữa các bên nhưng chưa có hiệu lực đối kháng
Được đăng ký sau một thời gian kể từ khi công chứng → hiệu lực đối kháng chỉ phát sinh từ thời điểm đăng ký
Theo Điều 308 Bộ luật Dân sự 2015: “Thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các biện pháp bảo đảm được xác định theo thời điểm đăng ký”.
Do đó, thời điểm công chứng không quyết định thứ tự ưu tiên thanh toán.
>>> Xem thêm: Phí công chứng nhà đất năm 2026: Quy định, cách tính và lưu ý khi giao dịch
4. Rủi ro pháp lý khi nhầm lẫn hai thời điểm
4.1. Rủi ro mất quyền ưu tiên thanh toán
Trong thực tiễn, nhiều bên nhận thế chấp cho rằng chỉ cần công chứng hợp đồng là đủ an toàn pháp lý. Tuy nhiên, nếu không đăng ký giao dịch bảo đảm kịp thời, quyền ưu tiên có thể bị xếp sau các giao dịch đăng ký trước, dù được công chứng sau.
4.2. Tranh chấp với người thứ ba và cơ quan thi hành án
Khi tài sản bị kê biên hoặc xử lý thi hành án, cơ quan có thẩm quyền thường căn cứ thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm, không căn cứ thời điểm công chứng, để xác định quyền ưu tiên của các bên.
5. Trách nhiệm của công chứng viên liên quan đến đăng ký giao dịch bảo đảm
5.1. Phạm vi trách nhiệm của công chứng viên
Theo Luật Công chứng 2014, công chứng viên có trách nhiệm:
Kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng
Giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý
Công chứng viên không có nghĩa vụ thực hiện việc đăng ký giao dịch bảo đảm, trừ trường hợp pháp luật quy định khác hoặc có thỏa thuận dịch vụ.
5.2. Nghĩa vụ giải thích cho các bên
Theo Điều 41 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên có trách nhiệm giải thích cho người yêu cầu công chứng quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng”.
Trong đó, việc giải thích sự khác nhau giữa thời điểm công chứng và thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm là nội dung quan trọng để tránh hiểu nhầm và tranh chấp.
6. Ví dụ thực tiễn
Hai hợp đồng thế chấp cùng một tài sản được công chứng tại hai thời điểm khác nhau. Hợp đồng thứ nhất được công chứng trước nhưng đăng ký giao dịch bảo đảm sau; hợp đồng thứ hai được công chứng sau nhưng đăng ký trước. Khi xử lý tài sản, Tòa án xác định bên nhận bảo đảm trong hợp đồng thứ hai được ưu tiên thanh toán do đăng ký giao dịch bảo đảm trước, bất kể thời điểm công chứng.
Kết luận
Thời điểm công chứng và thời điểm đăng ký giao dịch bảo đảm là hai mốc pháp lý độc lập, có chức năng và hệ quả hoàn toàn khác nhau. Việc hiểu đúng và phân biệt rõ hai thời điểm này giúp các bên chủ động bảo vệ quyền lợi, hạn chế rủi ro tranh chấp và tránh những hiểu lầm phổ biến trong thực tiễn giao dịch bảo đảm. Đối với các giao dịch có giá trị lớn, đặc biệt là giao dịch tín dụng – thế chấp, việc đăng ký giao dịch bảo đảm kịp thời sau công chứng là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn pháp lý.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
